Agressie in de zorg. Wie het meemaakt, weet hoe ontwrichtend het kan zijn. Ouders die hun stem verheffen, eisen, dreigen of zelfs schelden, vaak vanuit angst of wanhoop om hun zieke kind. Gabriëlle Bakhuis, aandachtsfunctionaris sociale kindzorg in het Amalia kinderziekenhuis (Radboudumc, Nijmegen), ziet dat dagelijks van dichtbij. Zij kiest ervoor om niet alleen te reageren, maar ook te begrijpen. “Agressie is soms een schreeuw om hulp. Maar ook dan mag je zeggen: dit vind ik niet oké.”
Agressie als signaal – en als grens
Volgens Gabriëlle is agressie vaak het topje van de ijsberg. Sinds de coronaperiode merkt ze dat lontjes korter zijn en ouders soms meer eisen. “Als een ouder boos wordt, zegt dat iets over hoe hoog de spanning is opgelopen. Ik probeer collega’s te leren om dat te zien: wat speelt erachter? Wat maakt dat iemand over de grens gaat?”
Maar begrip betekent niet dat alles mag. “Ik snap dat je emotioneel bent als je kind ernstig ziek is. Maar dat ontslaat niemand van fatsoen. Vriendelijkheid hoort van twee kanten te komen. En als dat niet lukt, moet je durven zeggen: dit vind ik niet fijn, zo wil ik niet dat we met elkaar omgaan. Dat is geen zwakte, dat is professionele kracht.”
Leren grenzen stellen: ‘Stop, hou op’
Veel verpleegkundigen vinden dat emoties van ouders erbij horen. “Dat klopt,” zegt Gabriëlle, “maar het mag nooit ten koste gaan van je eigen gevoel van veiligheid.” Daarom krijgen teams scholing over grensoverschrijdend gedrag, waarbij er geoefend wordt met acteurs. “Ik gebruik wel eens het voorbeeld van hoe kinderen op de basisschool leren zeggen: stop, hou op. Zo eenvoudig mag het ook bij ons zijn: rustig en duidelijk aangeven dat iets niet oké is.”
Om dit in de praktijk te ondersteunen, wordt er momenteel gewerkt aan een protocol grensoverschrijdend gedrag. Het doel is een duidelijke escalatielijn: als een verpleegkundige aangeeft dat de grens bereikt is en het gedrag stopt niet, neemt de teamleider of zorgcoördinator het gesprek over. “Soms is het nodig om de grens formeel te markeren. Ook dat is zorg; voor de professional én het gezin.”
Assistentie collega: zorgen voor elkaar
Het allerbelangrijkste in de omgang met agressie is volgens Gabriëlle dat je er niet alleen voor staat. Ze gebruikt graag een term die ze leerde van de politie: assistentie collega. “Als er bij de politie iets gebeurt, laten ze alles vallen om elkaar te helpen. Dat gevoel wil ik hier ook. Als een verpleegkundige zegt: ‘Ik voel me niet veilig’, moet er meteen iemand naast gaan staan. Geen discussie, geen oordeel. Gewoon helpen.”
Ze pleit voor een cultuur waarin collega’s elkaar echt zien. “Vraag eens: Ben jij nog oké om hier te staan? En als het antwoord ‘nee’ is, dan wissel je. Het probleem is niet die collega die geraakt is. Het probleem is het gedrag van de ouder. We moeten leren dat emoties er mogen zijn. Dat huilen op je werk niet zwak is, maar menselijk.”
De basis: Sociale kindzorg ziet het hele gezin
Om agressie en spanning goed te duiden, is context nodig. Gabriëlle vervult haar rol daarom vanuit het TASK (Team Amalia Sociale Kindzorg). Waar voorheen de nadruk lag op de ‘Commissie Kindermishandeling’, is de focus de laatste jaren verschoven. “De naamswijziging naar ‘Sociale Kindzorg’ staat symbool voor onze bredere blik,” legt Gabriëlle uit. “We kijken niet meer alleen naar signalen van mishandeling, maar veel meer kind- en familiegericht. Zien we stress, financiële zorgen of overbelasting? We hopen dat die bredere blik bijdraagt om problemen te voorkomen, in plaats van te constateren dat het misgaat.”
Binnen het TASK worden casussen anoniem besproken met een team van een psycholoog, verpleegkundig specialist, kinderarts en sociaal pediater. Zo wordt er eerder gesignaleerd en krijgen collega’s lucht. Gabriëlle: “Agressie hoort niet bij het vak, maar menselijkheid wel. Als we onder het gedrag en de spanning durven kijken, kunnen we echt verschil maken.”
Zie het. Meld het. Stop het.
Doe mee met ‘Zie het. Meld het. Stop het.’Heb je een goed voorbeeld of bijvoorbeeld een teamafspraak die werkt? Deel ’m met ons. Samen zorgen we dat agressie bespreekbaar wordt. En stopt.
Foto door: Gery ten Broek,