Dit artikel is onderdeel van een reeks over de Expertgroep Indicatieproces Kindzorg.
De Expertgroep bestaat uit ervaren indicerend kinderverpleegkundigen van verschillende kindzorgorganisaties die zijn aangesloten bij BINKZ.
Een inventarisatie kan uitgebreid zijn en toch nog vragen openlaten. Want wanneer is er voldoende informatie beschikbaar om tot een goed onderbouwde professionele afweging te komen? Juist bij complexe casuïstiek ligt de uitdaging niet altijd in het verzamelen van meer informatie, maar vooral in het begrijpen, concretiseren en in samenhang beoordelen van wat al bekend is.
Wat heeft een kind of gezin precies nodig? Zijn de vier kinderleefdomeinen voldoende in beeld gebracht? Is duidelijk welke informatie nog ontbreekt en waarop de professionele afweging wordt gebaseerd?
Binnen het indicatieproces vraagt dit om zorgvuldig doorvragen, verbanden leggen en kritisch onderzoeken wat de beschikbare informatie betekent voor de zorgvraag en hulpbehoefte van het kind en gezin.
Niet beginnen bij het aantal uren
Wanneer een casus complex wordt, kan de aandacht al snel verschuiven naar de uiteindelijke indicatie: hoeveel zorg is nodig en hoeveel uren horen daarbij?
Marjon, kinderverpleegkundige en lid van de Expertgroep Indicatieproces Kindzorg, kijkt bewust eerst naar de vraag achter dat getal.
“Indicatie-uren zijn een getal, het gaat voor mij om de context en de onderbouwing. Het aantal uren zegt mij niets. Lost de indicatie de hulpvraag op, dat is de vraag.”
De omvang van de benodigde zorg is uiteraard belangrijk, maar krijgt pas betekenis wanneer deze wordt bekeken vanuit de zorgvraag, de hulpbehoefte, de gezinssituatie en de professionele onderbouwing.
Daarom kijkt Marjon verder dan alleen het medische gedeelte. De vier kinderleefdomeinen vormen daarbij een belangrijk uitgangspunt. Ze betrekt onder andere de draagkracht en draaglast, de samenstelling van het gezin, het beschikbare netwerk en de invloed van de situatie op andere gezinsleden. Zo ontstaat een breder beeld van wat er speelt en welke zorg en ondersteuning passend kunnen zijn.
Veel informatie is niet automatisch concrete informatie
Ook Jeannette, kinderverpleegkundige, begint bij complexe casuïstiek met het zorgvuldig beoordelen van de beschikbare informatie.
Zijn alle vier de kinderleefdomeinen beschreven? Geeft de anamnese of het zorgplan voldoende inzicht in de situatie van het kind en gezin? Is duidelijk wat wordt bedoeld, van wie de informatie afkomstig is en welke vragen nog openstaan?
Wanneer informatie onvoldoende concreet is, helpt het om gericht door te vragen. Stel bijvoorbeeld dat in een anamnese staat dat ouders weinig slapen. Dan is het belangrijk om te achterhalen hoe vaak hun slaap wordt onderbroken, welke zorg het kind op die momenten nodig heeft en welke gevolgen dit overdag voor ouders heeft.
Door zulke vragen te stellen, wordt duidelijker wat een algemene omschrijving in de dagelijkse praktijk betekent en welke invloed dit heeft op de zorgvraag en hulpbehoefte.
Jeannette beschrijft dat een casus binnen de Expertgroep volgens een vaste werkwijze wordt doorgenomen. Eerst worden vragen gesteld om de situatie te verduidelijken. Pas wanneer er voldoende gezamenlijk beeld is ontstaan, wordt verder gekeken naar de indicatie.
“Een goede vraag kan soms een heel ander licht op de casus geven: je denkt dat dit bedoeld wordt, maar er wordt heel iets anders beschreven of bedoeld.”
Door kritisch door te vragen, worden mogelijke aannames zichtbaar en kan informatie nauwkeuriger worden geïnterpreteerd.
Ook na een zorgvuldige inventarisatie kunnen vragen overblijven
Dat merkte Lindsey, kinderverpleegkundige, toen zij zelf een complexe casus bij de Expertgroep inbracht. Voor haar gevoel had zij al veel informatie verzameld en de situatie besproken met verschillende betrokken professionals. Tijdens de casusbespreking ontdekte zij dat bepaalde informatie toch nog verder geconcretiseerd kon worden.
“Ik dacht dat ik dat al best wel goed deed, maar kwam tot de conclusie in deze specifieke casus dat sommige opgehaalde informatie toch nog te ‘vaag’ was.”
Die ervaring liet haar zien dat een uitgebreide inventarisatie niet automatisch betekent dat alle informatie voldoende duidelijk is. Soms zit de verdieping juist in het preciezer beschrijven van wat al bekend is, zodat de professionele afweging beter onderbouwd kan worden.
Dit inzicht neemt Lindsey mee naar andere indicaties, waarbij zij bewuster kijkt naar mogelijke onduidelijkheden en vragen die nog beantwoord moeten worden.
Concretiseren zonder de context uit het oog te verliezen
Binnen het indicatieproces is het belangrijk om informatie zo concreet en navolgbaar mogelijk te maken. Tegelijkertijd gaat kinderverpleegkundige zorg over een kind en gezin met een eigen context, ontwikkeling, draagkracht, hulpvragen en mogelijkheden.
Concretiseren betekent dan ook niet dat de persoonlijke situatie naar de achtergrond verdwijnt. Het helpt juist om scherper te beschrijven wat er binnen die situatie speelt en welke betekenis dit heeft voor de benodigde zorg en ondersteuning.
Ook Eva, kinderverpleegkundige, merkte na haar eigen casusbespreking dat een scherpere onderbouwing hielp om haar professionele afweging duidelijker richting ouders te verwoorden. Daarnaast werd zij zich bewuster van de vragen die zij tijdens een inventarisatie kan stellen.
“Ik kan kritischer zijn in de vragen die ik stel aan ouders en daarbij ook scenario’s bespreken waar ook naar gekeken moet worden om zo met ouders tot de beste zorg voor het kind en gezin te komen.”
Haar ervaring laat zien dat concretiseren niet alleen bijdraagt aan de onderbouwing van een indicatie, maar ook aan het gesprek met ouders. Door mogelijke scenario’s en hulpvragen zorgvuldig te bespreken, ontstaat meer inzicht in welke zorg aansluit bij de situatie van het kind en gezin.
Eerst begrijpen, daarna afwegen
De ervaringen van Marjon, Jeannette, Lindsey en Eva laten vanuit verschillende perspectieven zien hoe belangrijk het is om de beschikbare informatie zorgvuldig te beoordelen voordat een indicatie wordt vastgesteld.
De Handreiking Indicatieproces Kindzorg (HIK) en de Toolbox HIK bieden daarbij het professionele kader voor het inventariseren, indiceren en organiseren van kinderverpleegkundige zorg in de eigen leefomgeving binnen de Zorgverzekeringswet. Klinisch redeneren blijft hierin essentieel: informatie wordt niet alleen verzameld, maar ook geïnterpreteerd, gewogen en vertaald naar een passende professionele afweging.
Soms bevestigt verdere verdieping een eerdere inschatting. In andere gevallen brengt een aanvullende vraag nieuwe inzichten naar voren, waardoor de situatie opnieuw moet worden beoordeeld. Het doel is daarbij niet om tot een vooraf bepaalde uitkomst te komen, maar om de indicatie zorgvuldig te kunnen onderbouwen en navolgbaar te maken voor alle betrokkenen.
Loop je vast in de inventarisatie?
Twijfel je of de beschikbare informatie voldoende concreet is om tot een goed onderbouwde professionele afweging te komen? De Expertgroep Indicatieproces Kindzorg kan bij complexe casuïstiek meedenken en helpen om de situatie verder te verhelderen.
Een casus voorleggen kan via expertgroep@kinderverpleegkunde.nl.