Wie in de kindzorg werkt, weet hoe bijzonder en intens het vak is. Je werkt met kinderen in kwetsbare situaties, met ouders die zich zorgen maken en met gezinnen die soms onder enorme spanning staan. Juist dat maakt het werk waardevol, maar soms ook ingewikkeld. Want wat gebeurt er als die spanning omslaat in onrespectvol gedrag, verbale agressie of zelfs fysieke dreiging?
“Kinderverpleegkundige Kjell de Gooijer, werkzaam in het Amalia Kinderziekenhuis van het Radboudumc, was één van de sprekers of tafelgasten tijdens het webinar ‘Zie het. Meld het. Stop het.’ over doelbewuste agressie in de (kind)zorg. Binnenkort is dit webinar on-demand terug te kijken. In aanloop daarnaartoe spraken we Kjell over zijn werk, de impact van agressie op de werkvloer en waarom juist ook de “kleinere” vormen aandacht verdienen.
“Ik wist al vroeg: ik wil iets met kinderen doen”
Kjell werkt inmiddels zo’n zeven jaar in het ziekenhuis, inclusief zijn specialisatie tot kinderverpleegkundige. Tijdens zijn opleiding wist hij al vrij snel welke kant hij op wilde.
“Tijdens de verpleegkundeopleiding wist ik eigenlijk al dat ik iets met kinderen wilde doen. Ik vind de medische uitdaging leuk, omdat alles net anders is dan bij volwassenen. De vitale functies zijn anders, de dynamiek is anders, en je hebt altijd ook met ouders te maken. Juist die combinatie maakt het werk voor mij heel interessant.”
Dat werken met kinderen nooit losstaat van het gezin, is volgens hem precies wat het vak zo bijzonder maakt. Je stemt voortdurend af op de leeftijd van het kind, op de situatie van het gezin en op de emoties die op dat moment aanwezig zijn.
Professionele afstand is geen kilte
Wie in de kindzorg werkt, bouwt soms in korte tijd een band op met een kind en zijn of haar ouders. Zeker als een opname langer duurt. Toch benadrukt Kjell hoe belangrijk het is om daarin een gezonde balans te bewaren.
“Je leeft wel mee, maar vanuit professionele zin. Als je alles gaat voelen alsof het je eigen familie is, dan wordt het op een gegeven moment te zwaar. Je moet goed kunnen zorgen, je goed kunnen inleven, maar het aan het einde van de dag ook weer los kunnen laten.”
Dat betekent niet dat heftige situaties geen impact hebben. Integendeel, die momenten blijven soms langer hangen dan je zou willen. Volgens Kjell is het juist essentieel om erover te blijven praten.
“Als je iets heftigs meemaakt, helpt het om het te bespreken. Met je team, je teamleider of iemand thuis. Emoties die je tijdens je werk even wegstopt omdat er gehandeld moet worden, moet je later wel ergens kwijt. Anders komen ze op een later moment terug.”
Agressie komt vaker voor dan veel mensen denken
In het webinar stond agressie in de zorg centraal. Een belangrijk onderwerp, vindt Kjell, juist omdat het in de praktijk vaker voorkomt dan veel mensen denken.
Als het gaat om grensoverschrijdend gedrag in brede zin, ziet hij dat op de afdeling geregeld terug.
“In welke vorm dan ook, denk ik wel wekelijks. Dan heb ik het ook over de meer subtielere vormen: een vervelende opmerking, denigrerend taalgebruik of iemand die verbaal kort door de bocht is. De echte uitschieters, zoals schreeuwen of fysieke agressie, komen gelukkig minder vaak voor. Maar wel vaker dan toen ik begon.”
Volgens hem speelt mee dat ouders mondiger zijn geworden. Er is meer informatie beschikbaar, mensen zoeken zelf dingen op en komen vaker met een duidelijke overtuiging binnen.
“Vroeger was het misschien sneller: we gaan naar de dokter en die vertelt ons wat er moet gebeuren. Nu is het vaker: we hebben van alles opgezocht en denken dat het dit is. Dat maakt dat je soms veel meer in een uitleggevende rol zit.”
Ook cultuurverschillen kunnen daarin een rol spelen. Niet als obstakel, maar wel als factor waarmee je bewust en zorgvuldig moet omgaan.
Begrip voor cultuur maakt verschil
Kjell noemt als voorbeeld de begeleiding rondom het levenseinde van een kind. Vanuit verschillende geloofs- en cultuurovertuigingen kan daar heel anders naar gekeken worden. Volgens hem helpt het enorm als zorgverleners daar meer over weten.
Hij vertelt hoe binnen het ziekenhuis scholing werd gegeven over religieuze en culturele opvattingen rondom overlijden, comfortzorg en taalgebruik. Dat leidde tot meer begrip en betere communicatie.
“Het zit soms in woorden. Wat in de Nederlandse zorgcontext heel normaal klinkt, kan bij ouders uit een andere culturele of religieuze achtergrond juist weerstand oproepen. Terwijl je met andere woorden hetzelfde doel kunt bereiken, maar dan met veel minder wrijving.”
Dat vraagt dus niet alleen medische kennis, maar ook communicatieve sensitiviteit.
Wanneer een grens wordt overschreden
Wat in dit gesprek sterk naar voren komt, is dat agressie niet pas begint bij schreeuwen of fysiek geweld. Soms zit het juist in opmerkingen die op papier “klein” lijken, maar wel degelijk iets doen met een zorgverlener.
Kjell haalt een situatie aan waarin een vader op een denigrerende manier sprak over een collega die nog maar kort op de afdeling werkte. Hij sprak hem daar direct op aan.
“Hij mocht best feedback hebben, maar niet op die manier. Ik heb aangegeven dat hij dat met de collega zelf moest bespreken, maar wel op een andere toon.”
Op de vraag waar voor hem de grens ligt, is hij duidelijk:
“Zodra iets bij jezelf het gevoel oproept: dit gaat te ver, dan moet je het aankaarten. Die grens ligt voor iedereen misschien net iets anders, maar je moet het wel serieus nemen.”
Daar zit meteen een belangrijke boodschap voor andere kinderverpleegkundigen. Want juist de kleinere incidenten worden nog vaak weggewuifd, terwijl ze wel degelijk invloed hebben op het gevoel van veiligheid op de werkvloer.
Stress is begrijpelijk, agressie niet
Werken met zieke kinderen betekent ook werken met ouders die bang, moe of wanhopig kunnen zijn. Dat vraagt veel begrip van zorgprofessionals. Toch mag dat volgens Kjell nooit betekenen dat grensoverschrijdend gedrag wordt genormaliseerd.
“Ik denk inderdaad dat het veel voorkomt en dat ouders onder veel stress staan. Dat is ook zo. Maar dat is geen excuus om je onrespectvol te gedragen tegenover zorgprofessionals.”
Dat onderscheid is belangrijk. Begrip hebben voor emoties is iets anders dan alles accepteren.
Het belang van melden en delen
Een andere belangrijke les uit het gesprek: houd incidenten niet voor jezelf. Ook niet als ze klein lijken.
Volgens Kjell helpt het enorm als verpleegkundigen signalen delen met collega’s of leidinggevenden. Niet alleen om steun te krijgen, maar ook om patronen te herkennen.
“Als je het niet meldt, kan het zijn dat al vijf of zes collega’s hetzelfde gevoel hebben gehad en allemaal denken: laat maar. Terwijl je dan juist eerder samen kunt signaleren dat hier iets mee moet gebeuren.”
Binnen het ziekenhuis zijn er daarnaast ook extra ondersteuningsmogelijkheden, zoals peer support, psychologische ondersteuning of maatschappelijk werk. Maar de basis begint volgens hem bij een veilig team.
“Je moet je gesteund voelen door het team waarin je werkt. Als die veiligheid er niet is, wordt het veel moeilijker om te delen wat iets met je doet.”
Alert blijven in spannende situaties
Kjell beschrijft ook een heftig incident waarbij twee gescheiden ouders op de afdeling met elkaar in conflict raakten en de situatie fysiek escaleerde. Samen met een collega greep hij in door tussen beide ouders te gaan staan en de situatie te de-escaleren.
Wat hem vooral bijbleef, was niet alleen de schrik van het moment, maar ook hoe belangrijk het is om alert te blijven op veiligheid.
“Na zo’n situatie ben je weer bewuster van dingen die je ooit hebt geleerd: geen hete dranken op tafel bij een moeilijk gesprek, zelf dicht bij de deur zitten, beveiliging vooraf informeren. Meestal is dat uiteindelijk niet nodig, maar als het wel nodig is, ben je blij dat je eraan gedacht hebt.”
Het laat zien dat agressiepreventie niet alleen gaat over reageren op incidenten, maar ook over voorbereid zijn.
Wat het webinar hem bracht
Hoewel Kjell aangeeft dat hij door zijn ervaring niet per se anders is gaan werken na het webinar, bracht het hem wel opnieuw bewustwording.
Vooral het ABCD-model, dat tijdens het webinar werd besproken, bleef hem bij.
“Wat ik daar sterk aan vond, is dat het laat zien dat grensoverschrijdend gedrag niet alleen gaat over de hele heftige voorbeelden. Ook een vervelende opmerking of gedrag dat steeds tegen de grens aan schuurt, verdient aandacht. We hoeven dat niet te accepteren.”
Juist dat maakt het webinar relevant voor kinderverpleegkundigen in allerlei werksettings. Niet alleen voor wie een groot incident heeft meegemaakt, maar ook voor wie regelmatig denkt: dit voelt eigenlijk niet oké, maar is dit al iets?
Voor veel kinderverpleegkundigen herkenbaar
Het verhaal van Kjell laat zien hoe gelaagd agressie in de kindzorg is. Het zit niet alleen in uitzonderlijke situaties, maar juist ook in alledaagse momenten waarin spanning, machteloosheid en communicatie door elkaar gaan lopen.
Daarom is het zo belangrijk dat we als beroepsgroep blijven benoemen wat grensoverschrijdend gedrag is, hoe het voelt op de werkvloer en wat helpend is om ermee om te gaan.
Niet om het werk zwaarder te maken, maar juist om elkaar sterker te maken.
Webinar on-demand terugkijken
Het webinar ‘Zie het. Meld het. Stop het.’ is binnenkort on-demand beschikbaar via Kinderverpleegkunde.nl. In dit webinar delen experts en professionals uit het werkveld inzichten, handvatten en praktijkervaringen rondom agressie in de (kind)zorg.
Wil je meer bewustwording, herkenning en praktische handvatten rondom dit onderwerp? Dan is dit webinar zeker de moeite waard om terug te kijken, juist omdat je er direct inzichten en handvatten uit haalt die je kunt toepassen in je eigen werk.